काठमाडौं, ११ माघ

आर्थिक वर्ष ०६८/६९ को पुस मसान्तसम्ममा हरेक नेपालीको थाप्लोमा १७ हजार नौ सय २४ रुपैयाँको ऋणभार परेको छ । पुस मसान्तसम्ममा नेपालको कूल ऋण दायित्व चार खर्ब ७७ अर्ब १७ करोड ६२ लाख ३४ रुपैयाँ पुगेको छ ।

नेपालीको थाप्लोमा हरेक वर्ष ऋण थपिँदै गएको छ । गत आर्थिक वर्षको असार मसान्तसम्ममा प्रतिव्यक्ति ऋणभार १६ हजार ६ सय ६४ रुपैयाँ थियो । जनगणनाको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार नेपालको अहिलेको जनसंख्या दुई करोड ६६ लाख २० हजार आठ सय नौ छ ।

गत आव ०६७/६८ को असार मसान्तमा नेपालको कूल ऋण दायित्व चार खर्ब ४३ अर्ब ६३ करोड ९८ लाख ९४ हजार थियो । पुस मसान्तसम्ममा भने कूल आन्तरिक ऋण एक खर्ब ८७ अर्ब ६२ करोड ८३ लाख १४ हजार र वैदेशिक ऋण दुई खर्ब ८९ अर्ब ५४ करोड ७९ लाख २० हजार पुगेको छ । नेपाली रुपैयाँको वैदेशिक मुद्रासँगको विनिमय दरमा अमेरिकी डलरको विनिमय दर वृद्धि भएकाले वैदेशिक ऋण दायित्व बढेको हो ।

अर्थ मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार आन्तरिक ऋणमध्ये विकास ऋणपत्रको ४३ अर्ब ५१ करोड ९४ लाख, नागरिक बचतपत्रको १५ अर्ब ३० करोड २८ लाख, बोलकबोल ट्रेजरी बिलको एक खर्ब २३ अर्ब ८४ करोड ६ लाख दायित्व छ । यसैगरी, विशेष ऋणपत्र १५ करोड ७६ लाख, वैदेशिक ऋणपत्रको ७३ लाख ८० हजार र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको चार अर्ब ८० करोड रुपैयाँ आन्तरिक ऋण छ ।

वैदेशिक ऋणतर्फ बहुपक्षीय ऋण दुई खर्ब ५६ अर्ब १६ करोड ८९ लाख रुपैयाँ र द्विपक्षीयतर्फ ३३ अर्ब ३७ करोड ८९ लाख रुपैयाँ ऋण छ । वैदेशिक ऋणमा पहिलोपटक चिनियाँ ऋण गत वर्षबाट समावेश गरिएको छ । नेपालले चीनलाई एक अर्ब ३४ करोड ९५ लाख ३६ ऋण तिर्न बाँकी छ ।

सरकारले प्रत्येक आर्थिक वर्षमा साँवा-ब्याज भुक्तानीका लागि रकम विनियोजन गरी भुक्तानी गर्ने गरेको छ । ऋणको ब्याजदर ज्यादै न्यून भए पनि विदेशी मुद्राको विनिमयमा आउने उतारचढावले साँवा-ब्याज भुक्तानीमा असर पार्ने गरेको छ ।

वैदेशिक द्विपक्षीय ऋण

देश ऋण

जापान १८ अर्ब एक करोड ६० लाख

कुवेती कोष २५ करोड ५० लाख

साउदी कोष ७० करोड ४१ लाख

प|mान्स एक अर्ब ८५ करोड ८१ लाख

रुस १० करोड ५१ लाख

बेल्जियम एक अर्ब १८ करोड ७० लाख

भारत दुई अर्ब ८१ करोड

दक्षिण कोरिया तीन अर्ब ४५ करोड ८८ लाख

अस्टि्रया १९ करोड चार लाख

चीन एक अर्ब ३४ करोड ९५ लाख

वैदेशिक बहुपक्षीय ऋण

एसियाली विकास बैंक एक खर्ब १५ अर्ब १३ करोड

आइडिए -विश्व बैंक) एक खर्ब पाँच अर्ब ७४ करोड

ओपेक एक अर्ब २७ करोड

इइसी ३९ करोड ८९ लाख

आइफाड पाँच अर्ब १२ करोड ५२ लाख

एनडिएफ एक अर्ब ८८ करोड ५९ लाख

स्रोत ः अर्थ मन्त्रालय

ल्यापटपमा इन्टरनेट जोडेपछि जे काम गर्दा जहाँबाट पनि कुरा गर्न सकिने उनले बताइन् । उनले ‘भौतिक शरीर सँगै नभए पनि मन, माया र अनुहार सँगै छ जस्तो लाग्छ ।’ सबै परिवारले एकै ठाउँ बसेर उहाँसँग कुरा गर्ने उनले बताइन् । यस्तो सुविधा भएपछि पढेलेखेका युवायुवती मात्रै नभएर गृहणीले समेत ल्यापटप कम्प्युटर चलाउन थालेका छन् ।

सात समुद्र पारिको छोरा सँगै अगाडि नै बसेजसरी अनुहार हेर्दै नरपानीकी ४५ वर्षीया शान्ति केसीले पनि सञ्चो बिसञ्चोको खबर लिने गरेकी छन् । ल्यापटपको भिडियो च्याटबाट आफूले खाना पकाउँदै गरेको सबै दृश्य छोरालाई देखाउँदै कुराकानी गर्न पाउँदा उनी दङ्ग छिन् । भनिन्, ‘भिडियो च्याटबाट विदेशमा रहेको छोरासँग यसरी कुरा गर्न पाउँदा घरमै भएको अनुभूति हुन्छ ।’ रोजगारका लागि ३ वर्षदेखि विदेशमा रहेको छोरासँग उनले ४ महिनादेखि भिडियो च्याटबाट कुरा गरिरहेकी छन् । उनले भनिन्, ‘मेरो श्रीमान्ले भारतमा नोकरी गर्नुहुन्थ्यो, घरबाट हिँडेको छ महिना, वर्ष दिनमा कोही लाहुरे आयो भने चिठी ल्याएपछि मन ढुक्क हुन्थ्यो, बोली त परै जाओस् ।’ तर अहिले छोराको अनुहार हेर्दै कुरा गर्ने मात्रै होइन, ऊ बसेको ठाउँ, कोठा बिस्तरा, खाना सबै देख्न पाउँदा उनको नियास्रो मेटिएको छ । उनले भनिन्, ‘अब पटुकीभित्र रहने मोबाइल पनि पुरानो भइसक्यो ।’ जिल्लाका विकट गाउँका वस्तीमा समेत सञ्चारको सुविधा पुग्दा शान्तिको जस्तै धेरै महिलाले विदेशमा रहेका आफन्तसँग ढुक्कले कुरा गर्न पाएका छन् । काम सकेपछि उनीहरू टेलिभिजनको रिमोट हातमा लिएर च्यानल बदल्ने, ताजा समाचार हेर्न अनलाइन खोल्ने र आफन्तहरूसँग भिडियो च्याटमा गफ गर्न ल्यापटप र कम्प्युटर खोल्न थाल्छन् ।

ठाडाकी बिमला भुसालले गाउँमा बिजुली गएपछि सदरमुकामको साइबरमा धाउन छाडेकी छन् । रोजगारका लागि दुबई पुगेका भाइसँग घरमै बसेर इन्टरनेटमा अनुहार हेर्दै कुरा गर्न थालेको बताइन् । ६२ वर्षीया हजुरआमा खगिश्वराले पनि बिमलाले जस्तै नातिको सहायतामा कतारमा रहेका छोरासँग अनुहार हेर्दै सञ्चो बिसञ्चोको कुराकानी गर्छिन् । रोजगारका लागि विदेसिएका र घर छाडेर अन्य पेसा, व्यवसाय र जागिर गर्नेले आफन्तलाई उपहारस्वरूप राम्रो कपडा, घडी, रेडियो ल्याइदिनेले अहिले ल्यापटप, कम्प्युटर, टिभी र राम्रो मोबाइल सेट ल्याइदिने चलन बढ्दै गएको खाँचीकोटका शिक्षक रामबहादुर केसीले बताए । विदेशमा मात्रै नभएर गाउँघरमा रहेका आफन्तहरूसँग कुरा गर्दा भिडियो च्याटबाट गर्ने चलन बढ्दै गएको उनले बताए ।
साभार: इकान्तिपुर, माघ ८, २०६८